یکی از مشکلات جدی مسئله نظام ارز چندنرخی، دخالت در قیمتهای بازار و سرکوب قیمتهای نسبی بود که منجر به تحقق نیافتن عدالت در بازتوزیع یارانهها به نفع ثروتمندان و ارز ارزانقیمت برای واردات شده بود؛ حال با نظام ارز تکنرخی و اعطای کالابرگ شاهد تحقق عدالت، هدفمندسازی یارانهها و تقویت تولید و صادرات کشور خواهیم بود.
ارز ترجیحی با این هدف در کشور مدنظر قرار گرفت که به عنوان کمکی از سوی دولت به مردم و بهویژه اقشار ضعیف مطرح شود، اما در عمل این امر محقق نشد و ارز ترجیحی در خدمت منافع عدهای اندک قرار گرفت که هر روز بر ثروتشان افزوده شد و به تورم دامن زدند. همواره فعالان اقتصادی و کارشناسان بر ضرورت حذف ارز ترجیحی و تک نرخی شدن ارز تأکید کردهاند.
از بین رفتن یکی از بسترهای نهادی فساد با حذف ارز ترجیحی
فرهاد شهرکی، عضو هیئت رئیسه کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی در گفتوگو با قدس با بیان اینکه در دوره ارز ترجیحی، امنیت غذایی کشور بهطور نگرانکنندهای به واردات ارزانقیمت وابسته شد، گفت: حذف ارز ترجیحی بهتنهایی معجزه نمیکند، اما یکی از مهمترین بسترهای نهادی فساد را از بین میبرد؛ مشروط بر آنکه با شفافیت اطلاعاتی، نظارت پسینی و انضباط مالی همراه باشد.
وی درخصوص حذف ارز ترجیحی و پرداخت یارانه مستقیم به مردم اظهار کرد: تجربه چندساله اجرای سیاست ارز ترجیحی نشان داد یارانه ارزی بهصورت ساختاری ناتوان از رسیدن به مصرفکننده نهایی است. علت اصلی این ناکارآمدی، طولانی بودن زنجیره تخصیص ارز بانک مرکزی، واردکننده، توزیعکننده، خردهفروش، مصرفکننده و نبود ابزارهای نظارت مؤثر در حلقههای میانی بود. در چنین ساختاری، بخش قابلتوجهی از یارانه یا در قالب رانت وارداتی مستهلک میشد یا در اثر عدم انتقال کامل کاهش قیمت به مصرفکننده از بین میرفت.
ضرورت پرداخت منظم، بهموقع و متناسب با تورم واقعی
عضو هیئت رئیسه کمیسیون انرژی مجلس گفت: پرداخت یارانه مستقیم به مردم، بهویژه اگر مبتنی بر پایگاه اطلاعات رفاه ایرانیان، دهکبندی دقیق و ابزارهای الکترونیکی مانند کالابرگ هوشمند باشد، از منظر علم اقتصاد رفاه، احتمال اصابت یارانه به جامعه هدف را بهطور معناداری افزایش میدهد. در این روش، یارانه مستقیم به خانوار تخصیص مییابد، نه به کالا یا واردکننده، همچنین امکان نشت یارانه به حداقل میرسد.
وی افزود: از سوی دیگر سیاستگذار میتواند میزان حمایت را متناسب با دهک درآمدی، تورم و سبد مصرفی تنظیم کند. تحقق کامل این هدف، مشروط به پرداخت منظم، بهموقع و متناسب با تورم واقعی است، در غیر این صورت، اثر حمایتی یارانه بهسرعت تضعیف میشود.
گذار از شرایط فعلی با سیاستهای مکمل
نماینده مردم زابل در مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه این گذار بدون سیاستهای مکمل ممکن است به فشار کوتاهمدت بر معیشت منجر شود، گفت: یارانه مصرفکننده باید بهطور کامل و منظم پرداخت شود. تسهیلات سرمایه در گردش، بیمه تولید و سیاستهای حمایتی هدفمند برای تولیدکنندگان داخلی اجرا و نظارت بر بازار برای جلوگیری از شوکهای قیمتی غیرمنطقی تشدید شود؛ چراکه حذف ارز ترجیحی، اگر بهصورت ناقص یا مقطعی اجرا شود، میتواند هزینههای اجتماعی ایجاد کند.
وی خاطرنشان کرد: اما اگر در قالب یک بسته سیاستی منسجم شامل یارانه مستقیم، کالابرگ هوشمند، حمایت از تولید داخلی و نظارت شفاف انجام شود، از منظر علمی و تجربی اصابت یارانه به جامعه هدف را افزایش و رانت و فساد ساختاری را کاهش میدهد و همچنین امنیت غذایی کشور را از مسیر پایدارتری تأمین میکند. درنهایت، موفقیت این سیاست نه در حذف ارز ترجیحی؛ بلکه در کیفیت جایگزین آن و میزان پایبندی دولت به اجرای دقیق و مستمر تعهدات حمایتی نهفته است.
مشکلات نظام چندنرخی؛ از سرکوب قیمت تا ارز ارزان
مهدی هاشمزاده، کارشناس اقتصادی در گفتوگو با قدس گفت: در وضعیت فعلی که با تورم و تحریم مواجه هستیم و منابع ارزی کشور به دلیل تثبیت نرخ ارز و نظام ارزی چندنرخی تخلیه شده است بیش از هر زمان دیگری ضرورت حذف ارز ترجیحی مطرح شده است. تا جایی که دولت در ماه اخیر و همچنین در قانون بودجه ۱۴۰۵ تصمیم به حذف آن گرفت. حرکت به سمت نظام ارزی یکسان و متکی بر سازوکار بازار و عرضه و تقاضای واقعی به منظور ایجاد شفافیت، سلامت اقتصاد و تخصیص کارآمد منابع، اقدامی اجتنابناپذیر به حساب میآید.
وی ادامه داد: از طرف دیگر یکی از مشکلات جدی مسئله نظام ارز چندنرخی، دخالت در قیمتهای بازار و سرکوب قیمتهای نسبی بود که منجر به عدم تحقق عدالت در بازتوزیع یارانهها به نفع ثروتمندان و ارز ارزانقیمت برای واردات شد؛ حال با نظام ارز تکنرخی و اعطای کالابرگ شاهد تحقق عدالت، هدفمندسازی یارانهها و تقویت تولید و صادرات کشور خواهیم بود.
وی تصریح کرد: مسئله اهمیت کالابرگ یک میلیون تومانی برای دهکهای پایین جامعه به این شکل است که با بررسی سامانه رفاه ایرانیان متوجه خواهید شد با پرداخت یک میلیون تومان کالابرگ و یارانه نقدی مجزای ۳۰۰ و ۴۰۰ هزار تومانی برای هر نفر برای دهکهای یک تا پنج که کمبرخوردارترین دهکهای جامعه هستند؛ تقریباً همه هزینههای خوراکی پوشش داده میشود و این پنج دهک به حداقل نیاز خوراکی خود دست خواهند یافت و به این ترتیب گامی بزرگ در راستای رفع فقر برداشته خواهد شد.
حذف رقابت منفی در جهت تشدید واردات
هاشمزاده تأکید کرد: مزیت مهم و کلیدی بعدی در زمینه کالابرگ یک میلیون تومانی و نظام ارز تکنرخی، حذف رقابت منفی در جهت تشدید واردات است؛ با حذف نرخ ارز ارزانقیمت واردات و تمرکز بر یکسانسازی نرخ ارز برای واردات و صادرات با قیمتی نزدیک به قیمت واقعی بازار، علاوه بر اینکه رانت واردات و صف طویل تخصیص ارز برای واردات با نرخ ارز ارزانتر از بازار غیررسمی از بین خواهد رفت؛ بلکه صادرات نیز جذابیت خود را خواهد داشت و میتواند با نرخهای واقعی و بدون نظام ارز چندنرخی تقویتکننده واردات؛ به افزایش حجم صادرات خود بپردازد.
از طرف دیگر مسئله یکسانسازی قیمت ارز خارجی موجب خواهد شد تولید تقویت شود و دیگر یک رقیب همیشگی با نرخهای غیرواقعی ارز روبهروی تولیدکنندگان نباشد؛ در این میان، حفظ نقدینگی و افزایش سرمایه در گردش تولید برای دوره اول تولید پس از تک نرخی کردن ارز بسیار مهم و کلیدی است که در این زمینه دولت اقدام به تعریف یک بسته تسهیلاتی جدید برای تولیدکنندگان این بخش کرده است. سخنگوی وزارت صمت در این خصوص اعلام کرده است بازرگانان هم شامل کمک تسهیلات ۷۰۰ همتی دولت میشوند و از ۱۸ دیماه مبلغ ۶۴۰ همت از تسهیلات کمکی دولت برای ارائه به واحدهای کوچک تولیدی که دچار کمبود سرمایه در گردش هستند، به بانک داده شده تا به این واحدها داده شود.
نظر شما